Het libellenpad van de vijver van Thibessart
Hallo, ik ben Lili de libel.
Volg me, ik neem je mee op ontdekkingstocht door mijn koninkrijk: de vijver van Thibessart.
Vroeger werd deze vijver gebruikt om de stoomlocomotieven in het station van Marbehan van water te voorzien. Vandaag is het mijn thuis en dat van vele andere levende wezens.
Hier ontmoeten water, bos en lucht elkaar om in elk seizoen een prachtig schouwspel te bieden. Hou je ogen en oren goed open: de vijver zit vol verrassingen en geheimzinnige bewoners. Vogels die zingen of zwemmen, kikkers die kwaken, zoogdieren die stil voorbij glippen… en natuurlijk mijn vriendinnen, de juffers en libellen met hun glinsterende vleugels.
Oh, en ik heb nog een geheim: de vijver maakt deel uit van Natura 2000, een enorm netwerk van beschermde gebieden in heel Europa. Het doel? Zeldzame of bedreigde soorten en hun leefgebieden beschermen. Hier speelt elke plant, elke vogel, elke libel zijn eigen rol. Kijk dus goed om je heen tijdens jouw wandeling… en geniet in alle rust van onze wereld.
Klaar om je vleugels te spreiden en mijn leefwereld te ontdekken?
Ik wacht alvast op je bij het water, met mijn vleugels in de wind!
Lili
Op weg naar het avontuur!
Bij elke stop vertel ik je iets bijzonders over mijn leven rond de vijver:
- Natura 2000, een schat vol biodiversiteit
- Reis naar het hart van de wetlands
- Ontmoet mijn vriendinnen, de juffers en libellen
- Ieder een eigen silhouet
- Bewakers van de natuur
- Sst! We observeren mijn gevederde buren: de vogels
- De vistrap
- Libellengeheimpjes
Jouw beurt om te spelen!
Ga tijdens je wandeling rond de vijver op speurtocht naar tekenen van leven:
- Een pootafdruk in de modder?
- Een aangevreten boomstam?
- Een nest in een boom?
Er valt zoveel te ontdekken… als je de tijd neemt om goed te kijken!
Een magische plek… die je met respect behandelt
Wil je dat deze plek een gastvrij paradijs blijft voor alle levende wezens (ook de allerkleinsten)? Volg dan deze eenvoudige regels:
- blijf op de paden en boswegen
- observeer dieren zonder ze te storen
- neem je afval weer mee
Zin om het avontuur voort te zetten?
Het natuurgebied ‘L’étang du Trou du Bois’ ligt op het wandelknooppuntennetwerk van de gemeente Léglise! Meer dan 200 km wandelplezier, midden in de natuur en het prachtige landschap van het Natuurpark ‘Haute-Sûre Forêt d’Anlier’.
Een vijver vol herinneringen
De vijver van Thibessart werd meer dan honderd jaar geleden aangelegd met één doel: een watervoorraad vormen voor de Cerisiersvijver, 5 km stroomafwaarts bij Marbehan. Deze laatste, aangelegd in 1892, bevoorraadde vroeger het station van Marbehan met water voor de stoomlocomotieven. Vandaag fluiten de treinen niet meer, maar de vijver van Thibessart heeft een nieuwe bestemming gevonden. Als Site van Groot Biologisch Belang en Natura 2000-gebied is het nu een vredig toevluchtsoord geworden, waar de natuur de baas is.
De gemeente Léglise wijst elke verantwoordelijkheid af in geval van een ongeval. Toegang tot het vlonderpad wordt afgeraden bij regenweer. Zwemmen, vissen en vuur maken zijn verboden.
Hoi, ik ben het weer, Lili!
Ik heb het geluk om in het hart van het grootste natuurnetwerk ter wereld te wonen: Natura 2000. Hier beschermen we niet alleen dieren en planten die dreigen te verdwijnen, maar ook hun leefgebieden. Dankzij deze bescherming kunnen mijn vrienden en ik in alle rust leven, en kunnen jullie, de mensen, genieten van een stukje ongerepte natuur. Geweldig, toch?
Stel je een immens netwerk van natuurgebieden voor dat zich uitstrekt over heel Europa. Dat netwerk heet Natura 2000. Het doel? Zeldzame of bedreigde dieren en planten in Europa beschermen, samen met hun leefgebieden.
Twee grote regels vormen de basis:
– De Habitatrichtlijn (en wilde flora en fauna): ze beschermt een reeks bedreigde soorten en natuurlijke of halfnatuurlijke habitats.
– De Vogelrichtlijn: ze zorgt voor de bescherming van talloze vogelsoorten.
Het is niet de bedoeling om alle menselijke activiteiten te verbieden, maar om een evenwicht te vinden tussen onze behoeften en de bescherming van de natuur.
In Wallonië omvat Natura 2000 ongeveer 240 sites, goed voor zo’n 13 % van het grondgebied (of ongeveer 221.000 hectare). Indrukwekkend, niet?
De vijver van Thibessart maakt deel uit van het Natura 2000-gebied ‘Vallées du Ruisseau de Mellier et de la Mandebras’. Je vindt er bossen, vochtige weiden en grote hooilanden: een echt paradijs voor fauna en flora!
Deze soorten kan je hier ontdekken
Doorheen de seizoenen verrast de natuur je hier met haar rijkdom: kleurrijke vlinders, trekvogels, amfibieën met hun zachte gezang…
Met een beetje geduld en geluk kan je misschien enkele van mijn vriendjes spotten:
- Zwarte ooievaar – Ciconia nigra
- IJsvogel – Alcedo atthis
- Grote zilverreiger – Ardea alba
- Zwarte wouw – Milvus migrans
- Rode wouw – Milvus milvus
- Wintertaling – Anas crecca
- Visarend – Pandion haliaetus
- Watersnip – Gallinago gallinago
- Bastaardkikker – Pelophylax kl. Esculenta
- Poelkikker – Pelophylax lessonae
- Bruine kikker – Rana temporaria
- Europese bever – Castor fiber
- Blauwe vuurvlinder – Lycaena helle
Al deze soorten behoren tot de schatten die Natura 2000 beschermt.
En kijk, dat is Annabelle. Zij woont ver hier vandaan, in het Nationaal Park Hoge Kempen, in de provincie Limburg, Vlaanderen. Wat ons verbindt, is dat grote netwerk zonder grenzen: Natura 2000. Ook zij heeft het geluk te leven in een koninkrijk waar dieren, planten en hun leefgebieden worden beschermd. Zoals je ziet, stopt de natuur niet aan de grenzen die mensen hebben getrokken…
Welkom in mijn wereld: de wetlands, ofwel de waterrijke gebieden! Hier, tussen water en land, zit de natuur vol verrassingen! Ik breng hier bijna mijn hele leven door. En ik ben niet de enige: vissen, kikkers, trekvogels… heel wat soorten hebben wetlands nodig om te leven. Maar deze plaatsen zijn ook erg kwetsbaar. Het is belangrijk om ze goed te leren kennen… en te beschermen! Kijk goed om je heen… en blijf netjes op het pad!
Wetlands behoren tot de meest waardevolle leefgebieden in onze natuur. Het zijn plekken waar land en water elkaar ontmoeten, en waar het leven op een bijzondere manier openbloeit. Je vindt er planten en dieren die vaak zeldzaam zijn en zich perfect hebben aangepast aan deze unieke omstandigheden. Vissen, amfibieën, insecten, vogels… allemaal vinden ze hier een toevluchtsoord, een plek om te eten, zich voort te planten of uit te rusten tijdens hun trektocht. De zwarte ooievaar, het symbool van het Woud van Anlier, is sterk afhankelijk van deze gebieden waar hij volop voedsel vindt.
Wetlands zijn niet alleen leefgebieden voor talloze soorten; ze spelen ook een belangrijke rol in het reguleren en zuiveren het water. Ze werken als natuurlijke sponzen: ze houden water vast wanneer het regent en geven het vrij tijdens droge periodes. Ze zijn dus niet alleen nuttig, maar ook buitengewoon kwetsbaar en worden bovendien steeds zeldzamer door de menselijke activiteit. Als we ze niet beschermen, kunnen ze snel verdwijnen.
Gelukkig is Natura 2000 er om over hen te waken…
Een bijzondere ingenieur
“Sst… luister! Ik denk dat hij daar is!”
Ik wil je wat vertellen over een wel heel speciale buur: de bever! Hij werkt vooral ’s nachts… maar wat een knappe ingenieur van de natuur! Met zijn dammen verandert hij de rivier en creëert hij een waar paradijs voor talloze dieren … en dus ook voor mij! Hier in Wallonië is hij beschermd. Dus als je hem ziet, blijf rustig… en bewonder zijn werk!
In de stille vallei van de Mandebras leeft een bescheiden maar bijzonder actief dier: de bever, het grootste knaagdier van Europa. Men noemt hem de architect van de rivier, en dat is niet zomaar! Met zijn sterke tanden velt hij bomen, bouwt hij dammen en maakt hij hutten om in te schuilen. Een onvermoeibare bouwer! Door zijn werk verandert hij het landschap en ontstaan er wetlands die van levensbelang zijn voor talloze soorten: zoogdieren, kikkers, libellen, vissen, vogels… Waar de bever leeft, barst de biodiversiteit los. Daarom noemen we hem een ‘paraplusoort’, een dier waarvan de aanwezigheid een heel ecosysteem ten goede komt. Een echte ingenieur van de natuur!
In Wallonië zijn de bever en zijn constructies beschermd. Laat hem dus met rust… en geniet stilletjes van zijn aanwezigheid!
Kijk goed rond… misschien is de bever wel vlakbij!
Enkele sporen van zijn aanwezigheid:
- Pootafdrukken
- Dammen
- In een punt geslepen boomstammen
- …
Hoi, ik ben het weer, Lili de libel!
Heb je al die kleine helikopters boven het water zien vliegen? Of die glinsterende wezentjes die fladderen als kleurrijke feeën? Blauw, groen, rood, soms zelfs goudkleurig… Dat zijn mijn nichtjes: de juffers en de libellen. Kom met me mee! Het is tijd dat ik je voorstel aan mijn familie: de Odonata.
Het wetenschappelijke woord odonata verwijst naar al deze mooie acrobaten en betekent letterlijk ‘krachtige kaken, een knipoog naar hun roofzuchtige aard! Deze sierlijke insecten zijn gemakkelijk te herkennen: ze hebben twee paar doorschijnende vleugels, een lang, slank lichaam, grote ogen en korte antennes.
Binnen de Odonata onderscheiden we twee groepen: de juffers (zygoptera, wat ‘gelijke vleugels’ betekent) en de echte libellen (anisoptera, wat ‘ongelijke vleugels’ betekent).
Hoe herken je ze?
De juffers
- Klein en fijn als een twijgje
- Ogen staan ver uit elkaar (ze zien alles!)
- Lichte, gracieuze vlucht zoals een vlinder
- Alle vleugels zijn even groot
- In rust vouwen ze hun vleugels boven hun lichaam als een gesloten waaier
De echte libellen (zoals Lili)
- Groter en steviger gebouwd
- Enorme ogen die bijna tegen elkaar liggen
- Krachtige vlucht, bijna als een drone
- Ongelijke vleugels
- In rust houden ze hun vleugels gespreid, plat of iets naar voren gericht
Het geheime leven van de libellen
Wil je mijn geheim kennen?
Voordat ik kon vliegen, heb ik jarenlang onder water geleefd! Mijn volwassen leven is kort – slechts een paar weken – net genoeg om te vliegen, te jagen, in de zon te dansen… en een gezin te stichten.
Inderdaad, deze koninginnen van het luchtruim genieten maar enkele weken van het leven als volwassene. Voor ze dat stadium bereiken en vrij in het zonnetje kunnen rondvliegen, brengen ze het grootste deel van hun leven door als larve, verborgen in het water.
Hun leven is dus een avontuur in twee hoofdstukken: eerst onder water (de larvenfase), daarna in de lucht (de volwassen fase).
Hieronder de belangrijkste stappen van hun leven:
- Het ei : De libel begint haar leven als eitje. Naargelang de soort wordt het aan een plant vastgehecht, in het weefsel van een plant afgezet of tijdens de vlucht in of bij het water gedropt.
- De larve : Na enige tijd komt de larve uit het ei. Een echte onderwaterjager, uitgerust met een bijzonder wapen: een uitschuifbare grijper (vangmasker) waarmee ze haar prooien vangt.
- De vervellingen : De larve groeit en vervelt meerdere keren. Bij elke vervelling laat ze haar te kleine pantser (exoskelet) achter. Ze leeft zo weken tot jaren onder water.
- De uitsluiping (emergentie) : Dan komt het grote moment! De larve klimt uit het water, hecht zich vast en ondergaat een metamorfose. Ze laat haar oude huid achter: de exuvie. Een nieuw leven, in de lucht deze keer, begint!
- De uitharding : Meerdere dagen heeft ze nodig om op te drogen en haar kleuren te onthullen. In deze periode is ze heel kwetsbaar en moet ze dus voorzichtig zijn. Daarom blijft ze even uit de buurt van het water.
- De voortplanting : Na de delicate fase van de uitharding keert ze, volwassen nu, terug naar het water. De mannetjes patrouilleren op zoek naar een vrouwtje. Van zodra het mannetje een vrouwtje in het vizier heeft, grijpt hij het vrouwtje achter het hoofd met de tangvormige aanhangsels aan het eind van zijn lijf. Het vrouwtje buigt hierbij haar achterlijf tegen het achterlijf van het mannetje om de eitjes te laten bevruchten. Samen vormen ze een hartvormige houding: het paringsrad!
- Vlucht in tandem : Na het paren vliegen de mannetjes en vrouwtjes van meerdere soorten in tandem boven het water, terwijl bij andere soorten het mannetje het vrouwtje begeleidt naar haar legplek.
Libellengeheimpje
We worden in het Frans ‘libellules’ genoemd, maar in het Engels heten we ‘dragonflies’, letterlijk draakvliegen! Best stoer, vind je niet?
Pssst… kom eens dichterbij! Ik ga je nog een geheim verklappen.
In de wereld van de Odonata zijn we met velen, en ieder van ons heeft zijn eigen stijl! Sommigen zijn slank en fijn als twijgjes, anderen hebben een stevig lijf. Er zijn soorten die glanzen als metaal, en anderen hebben halfdoorzichtige, wazige vleugels. Kortom, wij hebben allemaal ons eigen uiterlijk! Maar geen paniek: ik geef je een paar tips om ons te herkennen.
Klaar om een echte kenner van juffers en libellen te worden? Volg me, we vliegen erin!
Eerste tip: het zijn vaak de mannetjes die opvallen met hun prachtige en felle kleuren …
Enkele soorten die je hier kan spotten
De juffers en waterjuffers (Zygoptera) :
- De beekjuffers : Wanneer ze rusten, wijst hun achterlijf vaak omhoog. Hun vleugels lijken een beetje donker, alsof ze in rook werden gedopt.
Weidebeekjuffer – Calopteryx splendens
Bosbeekjuffer – Calopteryx virgo
- De pantserjuffers : Ze houden ervan om op verticale stengels te zitten. Hun vleugels blijven halfopen, alsof ze elk moment willen wegvliegen.
Houtpantserjuffer – Chalcolestes viridis
Gewone pantserjuffer – Lestes sponsa
- De breedscheenjuffers : Ze hebben brede schenen en zijn bleekblauw. In rust houden ze hun vleugels mooi samengevouwen langs het lijf.
Blauwe breedscheenjuffer – Platycnemis pennipes
- De waterjuffers : Klein en sierlijk, met een dun lichaam. In rust houden ze hun vleugels mooi samengevouwen langs het lijf.
Azuurwaterjuffer – Coenagrion puella
Watersnuffel – Enallagma cyathigerum
Lantaarntje – Ischnura elegans
Gaffelwaterjuffer – Coenagrion scitulum
Grote roodoogjuffer – Erythromma najas
Vuurjuffer – Pyrrhosoma nymphula
De echte libellen (Anisoptera) :
- De glazenmakers en bronlibellen : De reuzen van onze familie! Met hun lange, cilindervormige lichaam patrouilleren ze vliegensvlug boven het water.
Blauwe glazenmaker – Aeshna cyanea
Grote keizerlibel – Anax imperator
Bruine glazenmaker – Aeshna grandis
Gewone bronlibel – Cordulegaster boltonii
- De heidelibellen (korenbouten, Sympetrum) : Mini-versies van libellen! Slank, klein en sierlijk, bijna licht als lucht.
Bloedrode heidelibel – Sympetrum sanguineum
Bruinrode heidelibel – Sympetrum striolatum
- De oeverlibellen (korenbouten, Orthetrum) : Geen donkere vleugelvlekken en een minder breed achterlijf. Ook zij keren vaak terug naar hun plekje op de grond of een takje.
Gewone oeverlibel – Orthetrum cancellatum
- Andere korenbouten : Ze hebben een breed en plat achterlijf, vaak met donkere vlekken aan de basis van hun vleugels. Je kan ze niet missen, ze keren vaak terug naar dezelfde zitplek!
Platbuik – Libellula depressa
Viervlek – Libellula quadrimaculata
Vuurlibel – Crocothemis erythraea
- De glanslibellen : Ze glanzen als metaal in de zon, met een licht verbreed achterlijf. Ze blijven constant patrouilleren boven het water.
Smaragdlibel – Cordulia aenea
Metaalglanslibel – Somatochlora metallica
- De rombouten : Hun ogen staan ver uit elkaar; anders dan bij de meeste libellen waarvan de ogen elkaar raken. Ze rusten vaak op het pad of op open plekken.
Plasrombout – Gomphus pulchellus
Kleine tanglibel – Onychogomphus forcipatus
Tweede tip: we vliegen niet allemaal in hetzelfde seizoen! De eerste soorten verschijnen al in het voorjaar, de meeste in de warme zomer, en enkele pas in de nazomer of herfst. De tijd van het jaar kan je dus helpen te weten wie er voor je vliegt.
Derde tip: niet elke soort houdt van hetzelfde water! Sommige verkiezen vijvers en stille poelen, anderen geven de voorkeur aan beekjes en rivieren. En er zijn ook niet-kieskeurige soorten die bijna overal te vinden zijn!
Kijk naar de symbolen naast elke soort: ze tonen je welk type water ze verkiezen en of ze vaak of juist zelden voorkomen.
Vijvers en poelen
Beekjes en rivieren
Beide
| Soort | Favoriet leefgebied | Zeldzaamheid |
| Weidebeekjuffer | |
Algemeen |
| Bosbeekjuffer | |
Algemeen |
| Houtpantserjuffer | |
Algemeen |
| Gewone pantserjuffer | |
Algemeen |
| Blauwe breedscheenjuffer | |
Algemeen |
| Azuurwaterjuffer | |
Algemeen |
| Watersnuffel | |
Algemeen |
| Lantaarntje | |
Algemeen |
| Gaffelwaterjuffer | |
Zeldzaam |
| Grote roodoogwaterjuffer | |
Zeldzaam |
| Vuurjuffer | |
Algemeen |
| Blauwe glazenmaker | |
Algemeen |
| Keizerlibel | |
Algemeen |
| Bruine glazenmaker | |
Zeldzaam |
| Gewone bronlibel | |
Zeldzaam |
| Platbuik | |
Algemeen |
| Viervlek | |
Algemeen |
| Vuurlibel | |
Zeldzaam |
| Bloedrode heidelibel | |
Algemeen |
| Bruinrode heidelibel | |
Algemeen |
| Gewone oeverlibel | |
Algemeen |
| Smaragdlibel | |
Algemeen |
| Metaalglanslibel | |
Algemeen |
| Plasrombout | |
Zeldzaam |
| Kleine tanglibel | |
Zeldzaam |
Prachtig, nietwaar? Met mijn glinsterende vleugels en levendige kleuren! Maar wist je dat er achter mijn gracieuze dans een behendige jager schuilt? Door muggen en andere insecten uit de lucht te vangen, help ik de natuur in evenwicht te houden. Soms, helaas … voor mij, word ik zelf het diner van een vogel of een kikker. Maar dat hoort erbij… het is de kringloop van het leven: iedereen heeft zijn plek rond de vijver.
Als je mij ziet vliegen, is dat een goed teken: het betekent dat het water schoon en de natuur gezond is.
Je ziet het: ik dans niet alleen heel mooi, ik waak ook over de rivieren en vijvers.
De juffers en libellen vormen een belangrijke schakel in de voedselketen van de wetlands. Van jongs af aan zijn ze roofdieren, wat betekent dat ze zich voeden met andere dieren.
Als larven leven ze in het water en eten ze kikkervisjes, kleine kreeftachtigen, insectenlarven en soms zelfs hele kleine visjes. Maar ze zijn zelf ook een prooi voor vissen, kikkers, andere waterinsecten en vogels. Van de honderden eitjes die een vrouwtje legt, zullen er maar enkele overleven om volwassen te worden en uit te vliegen…
Als volwassene verandert de libel in een ware meesterjager van de lucht. Ze vangt in volle vlucht muggen, vliegen, vlinders en soms zelfs kleinere libellen. Ongelooflijk maar waar: één libel kan meer dan 100 muggen per dag opeten! Tegelijkertijd vormt ze voedsel voor vogels, spinnen, kikkers en zelfs vissen. Elke libel speelt dus een dubbele rol in haar ecosysteem: ze is zowel jager als prooi. Hun aanwezigheid helpt het evenwicht in watergebieden te bewaren.
Kostbare indicatoren van waterkwaliteit
Libellen zijn wat men noemt bio-indicatoren van de gezondheid van de natuur. Dat wil zeggen dat hun aanwezigheid of afwezigheid ons vertelt hoe goed het met een gebied gaat. Ze kunnen zelfs waarschuwen voor klimaatveranderingen!
Bedreigde soorten
Het verdwijnen van poelen en vijvers, de vervuiling en vernietiging van hun leefgebied brengen deze prachtige insecten in gevaar. In Wallonië worden vier soorten, die als ‘soorten van communautair belang’ worden beschouwd, beschermd via Natura 2000 (ze komen echter niet voor op deze site).
- Mercuurwaterjuffer – Coenagrion mercuriale
- Bronslibel – Oxygastra curtisii
- Sierlijke witsnuitlibel – Leucorrhinia caudalis
- Gevlekte witsnuitlibel – Leucorrhinia pectoralis
Libellen zijn dus echte bewakers van de wetlands en onmisbare schakels in het natuurlijke evenwicht. Een prachtige reden om ze met respect, aandacht en bewondering te observeren…
Hoi, ik ben het weer, Lili! Weet je, ik ben niet de enige die dol is op de vijver. In mijn koninkrijk wonen ook heel wat gevederde buren: de vogels! Sommigen blijven hier het hele jaar, omdat ze in elk seizoen vinden wat ze nodig hebben om te eten: dat zijn de standvogels. Anderen brengen hier maar een deel van het jaar door: dat zijn de trekvogels.
Mijn tip : ga rustig zitten in de observatiehut, blijf stil… en kijk goed rond. De voorstelling is gratis, je hebt enkel een beetje geduld nodig!
Grote Canadese gans – Branta canadensis
Wilde eend – Anas platyrhynchos
Wintertaling – Anas crecca
Kuifeend – Aythya fuligula
Dodaars – Tachybaptus ruficollis
Meerkoet – Fulica atra
Waterhoen – Gallinula chloropus
Oeverloper – Actitis hypoleucos
Witgat – Tringa ochropus
Aalscholver – Phalacrocorax carbo
Blauwe reiger – Ardea cinerea
Grote zilverreiger – Ardea alba
Zwarte ooievaar – Ciconia nigra
Visarend – Pandion haliaetus
IJsvogel – Alcedo atthis
Witte kwikstaart – Motacilla alba
Grote gele kwikstaart – Motacilla cinerea
In de vochtige graslanden net vóór de vijver kun je ook nog andere gevleugelde vrienden ontmoeten. Kijk goed om je heen en spits je oren: met wat geluk en geduld kan je ze misschien wel zien of horen!
Watersnip – Gallinago gallinago
Roodborsttapuit – Saxicola rubicola
Bosrietzanger – Acrocephalus palustris
Grauwe klauwier – Lanius collurio
Rietgors – Emberiza schoeniclus
Zie je die bijzondere constructie naast de waterval? Dat is een ‘vistrap’! Dankzij dit slimme bouwwerk kunnen vissen de rivier stroomopwaarts zwemmen om hun eitjes te leggen, zelfs wanneer er een obstakel, zoals deze dam, hun pad blokkeert. Ik vlieg graag boven zulke plekken… daar valt altijd wat te beleven!
Hulp aan vissen op reis
Wanneer het tijd is om zich voort te planten, trekken sommige vissen, zoals de beekforel, op reis! Ze zwemmen vele kilometers stroomopwaarts om speciale plaatsen te bereiken waar ze hun eitjes kunnen leggen: de paaigebieden.
Maar soms wordt hun pad versperd. Een te hoge hindernis, zoals een waterval of een stuwdam, maakt het onmogelijk verder te zwemmen… en dus ook om zich voort te planten!
De oplossing? Een trap voor vissen!
Om hen te helpen, kunnen we zulke obstakels verwijderen, aanpassen… of juist een vistrap bouwen!
Hier, op de Mandebras, was het een waterval van meer dan 4 meter hoog die de vissen tegenhield. Vlak naast de dam van de vijver werd daarom een vistrap aangelegd. Ze werkt als een soort onderwatertrap: de vissen overwinnen het hoogteverschil stap voor stap via een reeks kleine met water gevulde bassins.
Een slimme omweg
De vistrap maakt het mogelijk om de waterval te omzeilen en opnieuw stroomopwaarts te trekken, richting de bovenloop van de Mandebras. De beekforellen gebruiken ze vooral in de winter, tijdens hun voortplantingsseizoen. Dankzij deze installatie kan de waterfauna zich vrij verplaatsen, en blijft het leven in de rivier in beweging!
Er was eens… een drakenvlieg !
Wij libellen zijn er niet van gisteren! Mijn voorouders vlogen al ruim 350 miljoen jaar geleden, in het tijdperk van het Carboon, lang voor de dinosaurussen. En niet zomaar voorouders: reuzenlibellen met een spanwijdte van wel 80 centimeter!
Al in die tijd waren we meesterjagers, gespecialiseerd in het vangen van insecten in volle vlucht. Niet verwonderlijk dus dat men ons in het Engels dragonflies noemt, letterlijk ‘draakvliegen’.
Een beetje sprookjesachtig en een beetje gevaarlijk… precies zoals ik!
Luchtacrobaat en koningin van het luchtruim
Kijk hoe mijn vleugels glinsteren in de zon! Mooi, hè? Maar ze zijn niet alleen sierlijk, ze zijn ook krachtig. Dankzij deze juweeltjes kan ik tot 40 km per uur vliegen en allerlei kunstjes doen: vooruit, achteruit, stil hangen in de lucht, of zelfs om mijn as draaien. Een echt luchtballet! Mijn geheim? Mijn vier vleugels bewegen onafhankelijk van elkaar, als een kwartet in perfecte harmonie.
En wist je dat de mensen zich door mij heeft laten inspireren om de helikopter uit te vinden? Knap gevonden, toch?
Wedden dat je me niet met je ogen kan volgen?
Een jager met superkrachten
Wist je dat ik tot de Odonata behoor, wat letterlijk ‘met tanden’ betekent? Ja hoor, ik heb sterke kaken, die perfect zijn om muggen, vliegjes en andere kleine insecten te vangen.
Ik vlieg snel, richt precies, en mis bijna nooit. Mijn geheim? Mijn fantastische ogen! Ze bestaan uit duizenden facetjes, tot wel 30.000, die samen een panoramisch zicht van 360 graden vormen. Niets ontsnapt aan mijn blik! Bovendien kan ik kleuren zien die jij niet ziet, zoals ultraviolet licht. Dankzij die superkracht kan ik mijn prooien in de lucht vangen in bijna 95% van de gevallen!
Maar geen zorgen: ik prik of bijt geen mensen. Ik hou me veel liever bezig met het opeten van muggen.
Dus in plaats van bang te zijn, kan je beter denken: ik ben jouw bondgenoot!
Tussen mythen en wonderen
Mensen hebben altijd al verhalen over mij verteld! Voor velen sta ik symbool voor wijsheid, verandering en vernieuwing omdat ik geboren word in het water en daarna opstijg naar het licht.
Maar vroeger maakte ik mensen soms wel eens bang… In de middeleeuwen dacht men dat moerassen duistere plaatsen waren, en daar woonde ik net. In Frankrijk noemde men mij ‘l’aiguille du diable’ ofwel de duivelsnaald omdat men geloofde dat ik de oogleden van mensen, die bij een vijver indommelden, aan elkaar naaide! En in Engeland heette ik ‘horse-stinger’, ofwel paardenangel, omdat men dacht dat ik paarden prikte… terwijl ik eigenlijk gewoon de muggen ving die hen plaagden!
Gelukkig had ik soms een betere reputatie. In Japan vertelt men dat een libel ooit een keizer redde, waardoor het hoofdeiland Honshu de bijnaam ‘het eiland van de libel’ kreeg. Zelfs de samoerai droegen mijn beeltenis op hun harnassen als symbool van kracht en moed.
Tussen angst, magie en bewondering… betover ik de mens al sinds het begin der tijden!
Een vleugje hulp voor de natuur
Weet je, ik ben niet zomaar een mooi insect. Samen met mijn nichtjes, de juffers, speel ik een belangrijke rol in de natuur. Door muggen en andere insecten te eten, helpen we het evenwicht in watergebieden te bewaren.
Maar… wij zijn afhankelijk van poelen, vijvers en rivieren om te leven. Wanneer die verdwijnen, verdwijnt ook onze wereld. Sommige soorten passen zich aan, maar de meest kwetsbare verdwijnen voorgoed. Triest, hè? In Wallonië leven 67 soorten, waarvan sommige al verdwenen zijn en andere ernstig bedreigd zijn. Gelukkig waakt Natura 2000 over onze kleine waterparadijzen.
Wil jij ons ook helpen? Maak een natuurlijke poel in je tuin, met zachte oevers en inheemse planten. Maar beloof me één ding: geen vissen! Ze eten onze eitjes en larven op…
En dan, wie weet… kom ik jou opzoeken, met één fonkelende vleugelslag!
Suivez-nous !